Edward Gierek

Gierek urodził się 6 I 1913 r. w Porąbce, pow. Będzin, w rodzinie górniczej. Jego ojciec Adam zginął w wypadku w kopalni. W 1923 r. z matką Pauliną z d. Gojny i ojczymem Antonim Jarosem udał się na emigrację zarobkową do Francji. Po ukończeniu 7-klasowej szkoły powszechnej w 1926 r. rozpoczął pracę w górnictwie. W 1930 r. wstąpił do komunistycznych związków zawodowych CGTU, zaś w 1931 r. do Komunistycznej Partii Francji. W 1934 r. za udział w strajku w kopalni Leforest został wydalony do Polski. W kraju nie nawiązał kontaktu z partią komunistyczną i odbył dwuletnią służbę wojskową. 10 IV 1937 r. zawarł związek małżeński ze Stanisławą Jędrusik.

Wobec bezrobocia w kraju, w VII 1937 r. Gierkowie wyemigrowali do Belgii. Tamże Edward pracował w kopalniach w gminie Genk w Limburgii do 1946 r. W latach 1937-1940 i 1943-1946 był członkiem Komunistycznej Partii Belgii. W 1943 r. wstąpił do belgijskiego ruchu oporu. Od 1944 r. był członkiem Związku Patriotów Polskich w Belgii, w VI 1946 r. wstąpił do PPR i pełnił funkcję członka Sekretariatu Oddziału PPR w Belgii. Od V 1946 r. zajmował eksponowane stanowisko przewodniczącego Rady Narodowej Polaków w Belgii.

W VII 1948 r. powrócił do kraju. Do I 1949 r. pracował w Wydziale Organizacyjnym KC PPR, następnie do IX 1949 r. jako zastępca kierownika Wydziału Organizacyjnego KW PZPR w Katowicach. Od X 1949 do IV 1951 r. uczył się w Szkole Partyjnej przy KC PZPR w Warszawie. W IV 1951 r. został sekretarzem organizacyjnym, a następnie ekonomicznym KW PZPR w Katowicach. W X 1952 r. został posłem na Sejm PRL i sprawował mandat aż do XII 1980 r. 17 III 1954 r. II zjazd PZPR wybrał go na członka KC, zaś 12 IV 1954 r. objął funkcję kierownika Wydziału Przemysłu Ciężkiego KC PZPR. Otrzymał także dyplom inżyniera górnika na podstawie dekretu o stopniach inżynierskich. Swoje awanse zawdzięczał m.in. protekcji ze strony R. Zambrowskiego i B. Bieruta.

Po śmierci Bieruta, 20 III 1956 r. Gierek został sekretarzem KC PZPR, zaś 28 VII 1956 r. członkiem BP. N. Chruszczow zaliczył go do grona działaczy będących „wyrazem sojuszu polsko-radzieckiego”. Po dojściu Gomułki do władzy Gierek stracił 21 X 1956 r. miejsce w BP, pozostając sekretarzem KC. 9 III 1957 r. został I sekretarzem KW PZPR w Katowicach i pełnił tę funkcję do XII 1970 r. Oznaczało to chwilowe odsunięcie na boczny tor. Jednakże 19 III 1959 r. ponownie został członkiem BP. Pozyskał zaufanie Gomułki i budował poparcie ze strony Moskwy poprzez kontakty z sowieckimi dyplomatami w PRL.

Jako I sekretarz KW w Katowicach okazał się sprawnym administratorem i umiejętnie wykorzystał ekonomiczną pozycję uprzemysłowionego województwa. Potrafił zdobywać środki na inwestycje, dzięki czemu wytworzył legendę dobrego gospodarza w polskiej „Katandze”. Jednocześnie poszerzał wpływy polityczne w skali kraju, budując swoją frakcję „technokratów” i zawierając taktyczny sojusz z „partyzantami” Moczara. Jednakże w III 1968 r. Gierek wsparł Gomułkę, aby zablokować Moczarowi drogę do władzy. W tym czasie był już postrzegany jako główny pretendent do stanowiska I sekretarza KC. W trakcie protestów robotniczych w XII 1970 r. na zewnątrz zajął postawę wyczekującą. Dzięki poparciu Kremla i związanych z nim członków kierownictwa PZPR doprowadził do upadku Gomułki i 20 XII 1970 r. objął funkcję I sekretarza KC.

Jako przywódca partii i państwa rzucił hasło budowy „drugiej Polski”, czyli szybkiej modernizacji kraju opartej na inwestycjach finansowanych z kredytów zagranicznych. Starał się kupić pokój społeczny poprzez zwiększenie konsumpcji, a jednocześnie wspierał zbrojeniowe plany Kremla poprzez budowę Huty Katowice i inne projekty. Nastąpiła częściowa liberalizacja systemu i poprawa relacji z Kościołem. W swojej polityce Gierek opierał się na kręgu najbliższych współpracowników, przede wszystkim premierze P. Jaroszewiczu i sekretarzu KC F. Szlachcicu (do 1974 r.). Pogorszenie koniunktury międzynarodowej i błędy w polityce gospodarczej doprowadziły jednak do pogłębiającego się w drugiej połowie lat 70. kryzysu ekonomicznego i zadłużenia kraju. Coraz bardziej skonfliktowana wewnętrznie i oderwana od rzeczywistości ekipa Gierka nie była w stanie sformułować i wdrożyć programu naprawy sytuacji.

Po fali strajków latem 1980 r. i podpisaniu porozumień sierpniowych 6 IX 1980 r. został zmuszony do rezygnacji z funkcji I sekretarza KC na rzecz Stanisława Kani. 2 XII 1980 r. odwołano go z funkcji członka KC i członka Rady Państwa (w której zasiadał od III 1976 r.). 19 XII 1980 r. zrezygnował z mandatu poselskiego. 15 VII 1981 r. IX Zjazd PZPR wykluczył Gierka z szeregów partii. 13 XII 1981 r. został internowany i do XII 1982 r. był przetrzymywany w ośrodkach odosobnienia w Promniku i Głębokiem. W 1981 r. prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie nadużyć Gierka przy budowie na koszt państwa prywatnych domów w Katowicach i Ustroniu, które zostało ostatecznie umorzone na mocy amnestii 22 VII 1984 r.

W 1990 r. opublikował obszerne wywiady-rzeki przeprowadzone przez Janusza Rolickiego (Przerwana dekada, Replika), zaś w 1993 r. pamiętniki Smak życia. Zmarł 29 VII 2001 r. w szpitalu w Cieszynie. Został pochowany na cmentarzu katolickim w Sosnowcu-Zagórzu.