Edwin Rozłubirski
partyzant AL, generał LWP, dowódca 6 DPD, pisarz.
Urodził się 4 IV 1926 r. w Warszawie. Jego ojciec był oficerem WP, biorącym udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. W 1939 r. dostał się do niewoli sowieckiej i miał zginąć w Katyniu. W 1939 r. trafił do Korpusu Kadetów we Lwowie. W latach 1939-1941 uczęszczał do 22 Szkoły Średniej w okupowanym Lwowie. Po wybuchu wojny radziecko-niemieckiej został przymusowo wcielony do baudienstu i pracował w kopalni węgla brunatnego. Uciekł i wyjechał do Warszawy, nawiązał kontakt z Gwardią Ludową, obrał pseudonim „Gustaw” i na początku VI 1942 r. wyjechał z drugim oddziałem partyzanckim Augusta Langego „Stacha” w Radomskie. Następnie wrócił do Warszawy, wziął udział w formowaniu specjalnego oddziału szturmowego wykonującego zadania zlecone przez dowództwo GL i kierownictwo PPR. W marcu 1944 r. pluton został przekształcony w kompanię, a następnie Batalion Szturmowy AL im. Czwartaków. Rozłubirski objął w nim stanowisko zastępcy dowódcy ds. liniowych. Batalion dokonywał napadów na placówki niemieckie w celu zdobycia gotówki i broni, jak również likwidował szpiclów Gestapo, a także dokonywał wewnętrznych czystek w PPR. Sam Rozłubirski brał udział w likwidacji braci Mołojców. W czasie Powstania Warszawskiego walczył najpierw na Starym Mieście, a następnie w Śródmieściu. Za bohaterską postawę został odznaczony (jako jedyny żołnierz AL) Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari przez Naczelnego Wodza gen. T. Bora-Komorowskiego. W czasie walk w partyzantce i w powstaniu został trzykrotnie ranny. Po upadku powstania zorganizował grupę dywersyjną działającą w rejonie Pruszkowa.
Jego losy po wyzwoleniu nie są jasne. W swoim życiorysie podawał, że został skierowany przez ówczesnego zastępcę Naczelnego Dowódcy WP gen. Mariana Spychalskiego, jako dowódca samodzielnej grupy, do „wykonania zadań specjalnych na polecenie KC PPR”. Dopiero później wstąpił do WP w stopniu kapitana. Pełnił funkcje dowódcy batalionu, szefa sztabu pułku i zastępcy dowódcy pułku ds. liniowych. Wiosną 1951 r., w związku z walką z „odchyleniem prawicowo-nacjonalistycznym”, został usunięty z wojska. Pracował jako kierowca ciężarówki, a następnie w Komendzie Stołecznej Terenowej Obrony Przeciwlotniczej. W listopadzie 1956 r. ponownie powołano go do wojska i został szefem Gabinetu Ministra ON. Z tego stanowiska na własną prośbę został skierowany na Wyższy Kurs Akademicki do ASG i po jego ukończeniu objął dowodzenie 1 Praskim Pułkiem Zmechanizowanym. Do PZPR wstąpił dopiero w 1962 r. podczas studiów w Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR, słynnej „woroszyłówce”. W 1963 r. objął dowodzenie 6 Pomorską Dywizją Powietrzno-Desantową. Ten okres przyniósł mu rozkłos w kraju i za granicą, a desantowanie całej dywizji pod Erfurtem, w czasie ćwiczeń „Burza Październikowa” w 1965 r., należy do najbardziej chwalebnych wyczynów w dziejach polskich spadochroniarzy.
Marzec 1968 r. stanowi kolejny, nie wyjaśniony do końca etap w życiorysie generała. Powszechnie panuje przeświadczenie, że został odwołany ze stanowiska dowódcy dywizji za odmowę użycia wojska przeciwko protestującym studentom. Natomiast w materiałach Wojskowej Służby Wewnętrznej zachował się raport zastępcy szefa Zarządu WSW WOW płk. Jana Bitnera, z którego wynika, że 19 marca 1968 r. z koszar wyszły w szyku zwartym, bez broni, pododdziały 6 dywizji. Reakcją generała na powiadomienie o tym fakcie Warszawy była groźba odcięcia łączności miejscowemu Oddziałowi WSW. Zatarg ze służbami specjalnymi skończył się dla niego, podobnie jak dla kilku innych generałów, źle. Jak tylko Spychalski w kwietniu 1968 r. został odwołany ze stanowiska ministra obrony narodowej, Rozłubirski został przeniesiony na stanowisko zastępcy szefa Inspektoratu Szkolenia MON do spraw Wojsk Desantowych. Po upadku Gomułki, z dniem 31 XII 1970 r. został odwołany ze stanowiska, natomiast 23 XII 1971 r. zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Rozpoczął pracę jako konserwator centralnego ogrzewania w Gospodarstwie Rolno-Ogrodniczym w Jabłonowie, a następnie jako kierowca samochodu dostawczego.
W grudniu 1981 r., ponownie powołany do służby wojskowej, pełnił funkcję komisarza wojskowego w Głównym Komitecie Turystyki. W MON opracował również założenia planu „Semafor”, mającego w skali całego kraju koordynować działania milicji oraz wojska w zakresie przeciwdziałania nasilającym się masowym kradzieżom towarowych transportów kolejowych. W grudniu 1983 r. został skierowany do MSW. Miał w błyskawicznym tempie opracować plan odbicia budynku ambasady PRL w Bernie. Następnie wszedł w skład Komitetu Rady Ministrów ds. Przestrzegania Prawa, Porządku Publicznego i Dyscypliny Społecznej. Jako członek tego komitetu zorganizował i kierował operacją „Bezpieczne Tory”. W IX 1990 r. odszedł z MSW, natomiast w IV 1991 r. został przeniesiony w stan spoczynku. Po odejściu z MSW przez pewien czas nadal był konsultantem jednostek antyterrorystycznych Policji. Na emeryturze pozostawał nadal aktywny. W 1989 r. był współzałożycielem i pierwszym prezesem Związku Polskich Spadochroniarzy. Opublikował również kilka książek o spadochroniarstwie. Zmarł 12 maja 1999 r.
Bibliografia
Akta osobowe Edwina Rozłubirskiego w CAW-WBH; akta operacyjne Informacji Wojskowej, AIPN; J. Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990, t. III, Toruń 2010; Z. Poniatowski, Batalion AL im. Czwartaków, Warszawa 1979; P. Piotrowski, „Życie bez spadochronu”, „Polska Zbrojna”, nr 6 z 6.02.2005 r.
Cytowanie
Redaktor, „Edwin Rozłubirski”, Encyklopedia Komunizmu, Instytut Historii PAN, hasło online.